Παρασκευή, 13 Μαρτίου 2015

Wir haben hier ein Problem




Διαβάζω για τους βάρβαρους Γερμανούς, για τους τεμπέληδες Έλληνες, για τους χαζοχαρούμενους Αμερικανούς, για τους αγενείς Γάλλους, για τους τσιγγούνηδες Ολλανδούς κι άλλα τέτοια και μάλιστα από σοβαρούς κατά τα άλλα ανθρώπους και κουνάω το κεφάλι.
Σήμερα στο μετρό άκουσα και το στερεότυπο για τα αδέρφια μας τους Σέρβους...

Νομίζω ότι το όραμα της ενωμένης Ευρώπης, κατά τα πρότυπα των ΗΠΑ, θα παραμείνει όραμα.
Στην Ευρώπη και μέχρι πριν από κάποιες δεκαετίες σκοτωνόμασταν μεταξύ μας, κάποια στιγμή τα βρήκαμε, κάναμε μιαν οικονομική κολλεγιά, φτιάξαμε κι ένα κοινό νόμισμα αντίβαρο του δολαρίου, αρχίσαμε να μιλάμε με ωραίες εκφράσεις για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, αλλά παράλληλα και πίσω από τα αόρατα πλέον σύνορα, ο καθένας κρατάει για λογαριασμό του την δική του εκδοχή για τα ιστορικά γεγονότα, μένει ταμπουρωμένος πίσω από εθνοτικές ιδεοληψίες και στερεότυπα και βλέπει τον γείτονά του με μισό μάτι.

Πριν χρόνια διάβασα το συλλογικό έργο, «Οι Ευρωπαίοι», το οποίο είχαν επιμεληθεί οι Αρβελέρ κι ο Maurice Aymard, το οποίο αναζητούσε την έννοια της Ευρώπης, όχι μέσα στην ύπαρξη των κρατών-εθνών, αλλά βαθιά μέσα στην ψυχή των ίδιων των Ευρωπαίων, σε έναν χώρο ο οποίος απέκτησε υπόσταση από την ορθολογισμό της αρχαίας ελληνικής διανόησης, τη ρωμαϊκή νομοθετική συγκρότηση και την πνευματικότητα η οποία προέκυψε μέσα από τον χριστιανισμό.
Όλα καλά ως εδώ, μετά από χρόνια όμως κατάλαβα ότι όλα αυτά τα οποία θεωρητικά ή και πρακτικά ενώνουν τους Ευρωπαίους είναι λίγα μπροστά σε έναν παράγοντα ο οποίος μάλλον έχει υποεκτιμηθεί. Ο παράγοντας αυτός είναι η γλώσσα.

Στην Ευρώπη οι ζωντανές ομιλούσες γλώσσες είναι δεκάδες, σχεδόν κάθε κράτος μιλά και από τουλάχιστον μία δική του.
Η γλώσσα όμως μάθαμε από το σχολείο ότι αντανακλά την ψυχή ενός λαού κι όταν δεν μπορείς να καταλάβεις τη γλώσσα του άλλου, δεν μπορείς να καταλάβεις και την ψυχή του, αν όμως δεν καταλάβεις την ψυχή του δεν θα μπορέσεις και να συνεννοηθείς.

Η γλώσσα που χρησιμοποιούμε για να συννενοηθούμε μεταξύ μας είναι τα αγγλικά, μια γλώσσα ξένη για τους περισσότερους. Όσο καλά κι αν γνωρίζεις τα αγγλικά, βάλε έναν Έλληνα να μιλήσει σε αυτή τη γλώσσα και να συνεννοηθεί με έναν Γερμανό, έναν Πορτογάλλο με έναν Λετονό, έναν Φινλανδό με έναν Ιταλό, έναν Σλοβένο με έναν Ολλανδό και πάει λέγοντας. Ουδείς έχει τα αγγλικά ως μητρική γλώσσα, αλλά και πέρα από αυτό, θα μιλήσουν τα ψυχρά αγγλικά της διεκπεραίωσης κι όχι τη γλώσσα  της ψυχής.

Χαμένοι στην κάθε λογής μετάφραση.
Θα ακούμε τα σκληρά σύμφωνα των γερμανικών και δήθεν θα ανατριχιάζουμε από τη σκληρότητα της γλώσσας αυτής η οποία αντανακλά την γερμανική ψυχή, δεν θα είμαστε όμως σε θέση να διαβάσουμε την ποίηση στην «Ντροπή της Ευρώπης» του Γκύντερ Γκρας, από το πρωτότυπο.

Αν δεν γίνει προσπάθεια από τους Ευρωπαίους να μάθει ο ένας τη γλώσσα του άλλου, τότε θα είμαστε πάντα χαμένοι στις μεταφράσεις και στα στερεότυπα τα οποία έχουν ριζώσει μέσα μας.
Δεν αρκούν πλέον τα αγγλικά, έχουν εξαντλήσει την δυναμική τους.
Αν είναι κάτι το οποίο συμβουλεύω τα νεότερα παιδιά είναι να μάθουν όσο γίνεται πιο καλά, όσες πιο πολλές γλώσσες μπορούν, ας μην σπουδάσουν κάτι άλλο, ας μην κάνουν οτιδήποτε άλλο, μπορούν όμως να μάθουν να μιλούν πολύ καλά από δέκα γλώσσες ο καθένας;

Μόνο έτσι θα μπορέσουμε κάποια στιγμή να καταλάβουμε ο ένας τον άλλον, τότε είναι που θα πέσουν τα τείχη, τότε και μόνο τότε η ιδέα μιας ενωμένης Ευρώπης θα γίνει πραγματικότητα κι όχι μέσα από την ευλαβική τήρηση οικονομικών κριτηρίων, μόνο όταν μιλήσεις τη γλώσσα του άλλου, όταν διαβάσεις την ποίηση και την λογοτεχνία του, τα πνευματικά του έργα, τότε θα καταλάβεις την ψυχή του και θα μπορέσεις να συννενοηθείς, αλλιώς… 

Wir haben hier ein Problem!

6 σχόλια:

thinks είπε...

Σαν άνθρωπος που έφτασα να ονειρεύομαι, να μιλάω στον ύπνο μου, να μετράω και να κάνω λαθηματικούς υπολογισμούς σε γλώσσα που εν είναι η μητρική μου μπορώ να σου πω ότι το κείμενό σου, για μένα, είναι ακριβώς στο κέντρο του στόχου.

Όμως είμαι και Έλληνας, πράγμα που σημαίνει ότι δεν μπορώ να το αφήσω έτσι χωρίς να συνεχίσω να μιλάω, μετά από ένα "αλλά..."

Αλλά, που λες, το να μάθουν ξένες γλώσσες δεν θα κάνει ούτε βήμα κατά την γνώμη μου να λύσει το πρόβλημα που περιγράφεις. Πρέπει πρώτα να μάθουν ξένες νοοτροπίες για να ζωντανέψει μέσα τους η γλώσσα που θα μάθουν. Η γλώσσα είναι ένα παράγωγο. Πρέπει πρώτα να κατανοήσει κανείς την γεννήτρια δύναμη/νοοτροπία από την οποία εξελίχθηκε η κάθε γλώσσα... Και να το κατανοήσει όχι απλά για να το συγκρίνει με το δικό του και να αποφασίσει ότι το δικό του είναι καλύτερο: πρέπει απλά να κατανοήσει, και αυτό είναι στον κύβο πιο δύσκολο από το να μάθει κανείς μιά γλώσσα. Δεν έγινα Αγγλόφωνας (υποσκελίζοντας τη μητρική) επειδή μου άρεσαν τα Αγγλικά, αλλά επειδή το νιονιό μου για κάποιο λόγο λειτουργούσε βιολογικά με τρόπο που εκφραζόταν καλύτερα δια μέσου της νοοτροπίας που εξέλιξε τα Αγγλικά.

Ανέφερες και τις ΗΠΑ. Εκεί, δεν έχουμε μία νοοτροπία σε κάθε μία Πολιτεία (όπως στα έθνη της Ευρώπης). Έχουμε όλες τις νοοτροπίες της Γης δίπλα-δίπλα σε κάθε γειτονιά κάθε δρόμο πολιτείας εντελώς αναμεμιγμένες.

Πάρε τον Βαρουφάκη που μιλάει σχεδόν τέλεια Αγγλικά. Τα έμαθε τέλεια ζώντας έξω... αλλά δεν φαίνεται να έμαθε την νοοτροπία και τις αποχρώσεις της επικοινωνίας και επιτρέπει στον εαυτό του να μιλά υπεροπτικά σε συναδέλφους του χωρίς να το καταλαβαίνει, καθώς μιλά όχι σαν υπουργός σε υπουργούς αλλά σαν κουλ καθηγητής σε φοιτητές...

Η γλώσσα είναι η μισή απόσταση προς τον στόχο, και μάλιστα είναι το δεύτερο μισό της απόστασης. Μας λείπει το πρώτο μισό :-)

scarlett είπε...

Καλημέρα Τζων Μπόη!

Θα συμφωνήσω πως η γλώσσα είναι ένα πολύ σημαντικό μέσο πλησιάσματος των λαών, αλλά δεν θεωρώ κι εγώ ότι από μόνο του επαρκεί.
Όταν μιλάμε για τις ΗΠΑ, αναφερόμαστε σε ένα έθνος , ετερογενές μεν, αλλά δεν παύει να είναι Ένα : με την ίδια γλώσσα, την ίδια σημαία, την ίδια κεντρική κυβέρνηση, τους ίδιους στόχους.
Στην Ευρώπη αντίθετα τα εθνικά στοιχεία κυριαρχούν και δεν υπάρχουν κοινοί στόχοι.
Κανείς Ευρωπαίος δε θα θυσιαζόταν για την Ευρώπη, με την έννοια που ένας Αμερικάνος αντιλαμβάνεται το χρέος του απέναντι στην πατρίδα.
Η Ένωση είναι καλή όσο μας εξυπηρετεί, αλλά η πραγματική ένωση των λαών δεν ήταν ποτέ στόχος.

Όσον αφορά την εκμάθηση ξένων γλωσσών, αν και την θεωρώ σημαντική, δεν πιστεύω πως έχει ιδιαίτερη αξία για την κατανόηση του άλλου λαού αν δεν την μάθεις βιωματικά, ζώντας μέσα στη χώρα του.

Τζων Μπόης είπε...

Καλημέρα Δημήτρη,

Η εκμάθηση γλωσσών ασφαλώς και απο μόνη της δεν οδηγεί στην συμφιλίωση των λαών, χρειάζονται πολλά.
Είναι όμως το πρώτο και το σημαντικότερο βήμα, χωρίς αυτό δεν πας παρακάτω και δεν εννοώ την εκμάθηση γλωσσών με σκοπό την καθημερινή συνεννόηση, αλλά μιλώ για την γνώση μιας γλώσσας μέσα από την ενασχόληση με τα πνευματικά δημιουργήματα ενός λαού, μέσα από την λογοτεχνία του, εκεί θα καταλάβεις την ψυχή του.

Όσο για τον κύριο που αναφέρεις, δεν έχω ακόμα διαμορφώσει εμπεριστατωμένη άποψη.
Μεταξύ της αμετροέπειας και του ναρκισσισμού από τη μια και της μη ξύλινης γλώσσας και διπλωματικής φλυαρίας των παραδοσιακών πολιτικών, σημειώνω ισοπαλία.

Τζων Μπόης είπε...

Καλημέρα Scarlett,

Θα συμφωνήσω σε όσα λες. Μας λείπει ο κοινός στόχος στην Ευρώπη, αλλά αυτός θα έρθει κάποια στιγμή.
Δυστυχώς οι μνήμες από τις πρόσφατες ευρωπαϊκές πολεμικές συρράξεις είναι πολύ νωπές, χρειάζεται χρόνος και χρειάζεται και προσπάθεια και επίσης και Πολιτική, όχι μόνο λογιστική.

Θα συμφωνήσω και σε όσα λες σχετικά με την βιωματική εκμάθηση μιας γλώσσας, όμως απο κάπου πρέπει να ξεκινήσεις. Εάν ενδιαφερθείς για τη γλώσσα του άλλου θα θελήσεις να μάθεις και τον ίδιον, να τον επισκεφτείς, να μιλήσεις μαζί του, να δεις την καθημερινότητά του.
Όλα γίνονται βήμα βήμα, δια μαγείας δεν πέφτουν τα τείχη και οι ιδεοληψίες που έχουν ριζώσει μέσα μας.

thinks είπε...

Καλησπέρα Τζων :-)

Δηλαδή εστιάζουμε στο αν πρώτα έρχεται η εκμάθηση της γλώσσας και μετά η κατανόηση της νοοτροπίας, ή, πρώτη η αποδοχή της νοοτροπίας. Προτείνω ότι εφ' όσον το τελικό θεμιτό αποτέλεσμα στο πλαίσιο του κειμένου σου είναι η συνεννόηση σε επίπεδο συμβίωσης, το πιο σημαντικό είναι η προδιάθεση κατανόησης/αποδοχής που συνεπάγεται την ικανότητα να θεωρηθεί η μητρική νοοτροπία ούτε καλύτερη ούτε χειρότερη αλλά μέρος ενός μωσαϊκού. Δύσκολο πράγμα, ιδίως όταν η νοοτροπία η ίδια θεμελιώνεται στην υπεροχή (σε διαφορετικούς βαθμούς και αποχρώσεις η υπεροχή είναι άμεσα ή έμμεσα μέρος κάθε νοοτροπίας --αλλιώς η νοοτροπία δεν θα είχε το "κύρος" που έχει ανάγκη από τα "πιστεύω" του ένας άνθρωπος για αξιολόγηση και αιτιολογία).

Από την άλλη, σε μία ολόκληρη ζωή, εγώ τουλάχιστον, μπόρεσα να μάθω τρεις γλώσσες και να ερευνήσω τέσσερεις νοοτροπίες... Η Ευρώπη μόνο, έχει καμιά δεκαπενταριά-είκοσι. Καλό παράδειγμα στους μύθους που χτίζουν την ηθική των δυτικών λαών είναι η αλληγορία του πύργου της Βαβέλ, και οι χτίστες εκείνου του πύργου δεν έφτασαν σε καλό αποτέλεσμα :-)

Τελικά, σκέφτομαι, πρώτον η αποδοχή των άλλων σαν ίσους (άνευ όρων και κρίσης/κριτικής), δεύτερον η κατανόηση των θέσεων τους (άνευ όρων και κρίσης/κριτικής), και τρίτον και όχι τόσο απαραίτητο μετά από τα πρώτα δύο, η εκμάθηση της γλώσσας τους... Με αυτή την σειρά;

(...έχω την υποψία ότι στο κείμενό σου προϋπόθετες την ενδεχόμενη "κατανόηση/αποδοχή" μέσω της εκμάθησης της γλώσσας --αλλά αυτό επίσης προϋποθέτει την τάση και την ικανότητα in the first place να μπορεί κανείς να επιτύχει "κατανόηση/αποδοχή", ικανότητα η οποία βρίσκεται από μόνη της και ανεξάρτητα στο κέντρο του προβλήματος --η οποία εκ του ορισμού μέλει να μειώσει την ορθότητα των αρχικών θέσεων του οποιουδήποτε οπότε και δύσκολο να γίνει αποδεκτή με οποιαδήποτε σειρά.)

Τζων Μπόης είπε...

Δημήτρη, δεν αναφέρω στο κείμενο την εκμάθηση γλωσσών (μόνο) ως επαγγελματικό εφόδιο, μάλιστα δεν το αναφέρω κάπου αυτό, μιλάω για την προσπάθεια κάποιου να κατανοήσει μέσα από την εκμάθηση της γλώσσας του άλλου την ψυχοσύνθεση της άλλης πλευράς και μιλάω για την προσπάθεια προσέγγισης των λογοτεχνημάτων της άλλης πλευράς μέσα από τα οποία φωτογραφίζεται και η ψυχή ενός λαού.
Το να μιλάς μερικές γλώσσες μόνο και μόνο για να συνεννοηθείς σε πρακτικά θέματα είναι ένα καλό εφόδιο και δη επαγγελματικό, αλλά δεν αρκεί κατ' εμέ.
Είναι λοιπόν κάτι παραπάνω από προφανές ότι για να μπεις στη διαδικασία να προσεγγίσεις την ψυχή του άλλου μέσα από τη γλώσσα σου, προϋποθέτει και την ικανότητα για προσέγγιση και την διάθεση για κατανόηση.
Αλλά όσο και να προσπαθείς, αν δεν μιλάς τη γλώσσα του άλλου κάπου θα χαθείς στη μέταφραση και πολλά ουσιαστικά ζητήματα μπορεί να παρερμηνευτούν.
Επαναλαμβάνω ότι τα αγγλικά είναι ένα χρήσιμο εργαλείο δουλειάς, αλλά στη δική μου τη λογική δεν επαρκεί για τον τρόπο επικοινωνίας που εγώ οραματίζομαι.